Bệnh trĩ dưới góc nhìn Đông y: Nguyên nhân và phương pháp cải thiện tận gốc
Bạn nghĩ cơ thể đứng thẳng được là nhờ gì? Nhiều người sẽ nghĩ nhờ khung xương. Nhưng một cơ thể khí huyết đã tắt thì có dựng nó lên nó cũng sụp xuống. Đã bao giờ bạn thấy mệt không đứng nổi chưa? Cũng có đôi khi người cứ suội xuống. Đó là lúc khí lực quá suy. Cái gậy như ý không có tí xương nào mà lúc khí huyết dồn xuống là nó cứng như gỗ. Đó là nhờ khí.
Nếu xét tổng thể, sức khỏe nói chung của cơ thể được đặc trưng bởi khí huyết. Nếu chia nhỏ thì mỗi cơ quan tạng phủ đều có khí huyết riêng của cơ quan tạng phủ đó. Nên trong Đông y người ta nói phế khí, can khí, vị khí, tỳ khí, thận khí…
Nguyên lý nâng đỡ của khí huyết trong cơ thể
Cơ thể có khỏe mạnh săn chắc hay không là nhờ khí huyết có đầy đủ hay không và phủ tạng hay các vị trí cũng vậy. Cơ thể và các tạng phủ có đứng được hay không là nhờ có khí đủ để giữ – nâng đỡ hay không. Cơ thể và tạng phủ thì nguyên lý đều giống nhau cả.
Khi khí huyết suy, không đầy đủ, thì cơ thể yếu xìu, không dựng lên được, mọi thứ không được nâng đỡ nữa và bắt đầu sa – chảy sệ. Giống như tay mà cầm cái cốc, nếu tay không đủ khỏe thì cầm một lúc là rơi, tay không còn đủ sức nâng cốc nữa. Nói về một vị trí cụ thể thì có sa dạ dày, sa tử cung, sa đại tràng (lòi dom/ trĩ ngoại)…
Ở góc nhìn tổng quan, trĩ ngoại hay trĩ nội thì đều là do vùng hậu môn khí huyết ở đó bất ổn, thiếu yếu, làm cho vùng đó suy. Nhưng nguyên nhân dẫn đến khí huyết vùng đó suy thì lại có nhiều nguyên nhân:
Các thể bệnh trĩ thường gặp theo Đông y
1. Nguồn cấp suy (thể tỳ vị khí hư)
Đây là nguyên nhân khá phổ biến dẫn đến trĩ ngoại. Vùng đại tràng có khỏe hay không là nhờ tỳ hay trung tiêu khỏe hay không, giống như mẹ khỏe thì con mới khỏe. Trong Đông y thể này gọi là tỳ khí hư, trung khí hư, khí hư hạ hãm (sa xuống).
Trường hợp này biểu hiện là tiêu hóa kém, ăn không tiêu, lưỡi nứt trũng giữa, lưỡi nhỏ gầy teo tóp nhăn nheo, cũng có thể lưỡi to dày nhưng trắng bệu, yếu lạnh, dễ thiếu máu huyết áp thấp, tay chân lạnh. Đại tiện thường nát ướt, đi nhiều lần.
Nhiều người có thể trạng vốn hư nhược, tỳ hư, trung khí hư, thể chất vốn yếu nên bị. Họ ăn uống rất lành mạnh bình thường chứ không lạm dụng thứ gì cả nhưng phủ tạng suy kém.
Nhiều người thể trạng trước đó vốn khỏe nhưng sau thời gian dài đi sai đường, hay ăn uống các thức detox có tính hàn và xổ làm hại tỳ khí, các thức hàn và detox này lại có xu hướng hạ hãm nên kéo ruột càng sa xuống. Nên nhớ rằng khi xổ là xổ cả tân dịch và khí ra cùng nên mỗi lần xổ là một lần khí mất và khí hạ hãm. Khi khí mất, tân dịch mất, thì ruột già không còn gì để nâng đỡ. Về mặt vật chất, càng xổ ruột càng bị tẩy mỏng và yếu.
Trường hợp này thường bị trĩ ngoại, nếu chỉ đơn thuần là tỳ khí suy, trung khí hạ hãm mà không kèm nhiệt. Trường hợp này có thể xếp vào thể hàn âm, mà nếu không nhận ra loại trĩ gì lại nghĩ trĩ là nhiệt lại đi ăn các thức mát nhuận tràng thì càng bị lòi ra.
Trường hợp này thì nên dùng các thức bổ tỳ, đặc biệt Đông y có bài Bổ trung ích khí vừa bổ khí vừa có tính kéo lên. Để hạn chế nguy cơ ở trường hợp này thì không được dùng các thức có tính ăn vào là đi tuồn tuột, nhuận tràng (các loại rau quả có tính hàn thấp mạnh như thanh long, đu đủ, dưa leo, kombucha, sữa chua, bia). Nên ăn khô lại, các loại có tính sáp tràng co rút ví dụ hạt sen nguyên cám mà cái vỏ màu nâu vị đắng đắng, gạo nguyên cám (hoặc xát dối), lúa miến (kê đỏ), dùng thêm nghệ vào đồ ăn.
2. Thể tắc nghẽn cục bộ (thấp nhiệt hạ trú)
Người này không phải yếu, tiêu hóa không phải kém, nhưng tắc cục bộ tại vùng hạ tiêu. Đông y gọi là thấp nhiệt hạ trú. Thấp nhiệt hạ trú là đang nói về một trạng thái cơ thể ở diện rộng và chung, khi biểu hiện ra bệnh thì có thể ở chỗ này hoặc chỗ kia ví dụ biểu hiện ở đại tràng thì thành trĩ nội; ở bàng quang thành tiểu dắt, ở thận có khi thành viêm tiền liệt.
Nguyên nhân bệnh thường do ăn uống quá dư thừa, bổ béo quá nhiều, nhất là đạm thịt dầu mỡ đồ chiên rán, không tiêu thoát được mà kẹt ở dưới, sinh độc tích tụ làm cho vùng hạ tiêu nặng nề viêm nhiễm, phát sinh ở đại tràng thì thành trĩ nội. Nhiều khi do tắc cục bộ không đi được mà rặn quá khiến trĩ càng sa thành trĩ ngoại + trĩ nội.
Trường hợp này, biểu hiện là rêu lưỡi dày nhớt bẩn, nhất là phần gốc lưỡi, thường rêu vàng, lưỡi thường to căng nê, lưỡi thiên đỏ chứ không nhợt nhạt. Đại tiện bết dính sáp, khó đi, đi không hết, vài ba ngày mới đi đại tiện.
Trường hợp này có thể xếp vào thể nhiệt, thường là trĩ nội. Nhiều người ăn gừng, ăn ớt cay nóng lại đi ngoài ra máu.
Trường hợp này nhiều người áp dụng xổ thải thụt tháo lại đỡ. Tuy nhiên đỡ thì phải dừng nếu lạm dụng lại làm suy lại chuyển sang thể khác.
Trường hợp này pháp trị là thanh nhiệt giải độc xổ thải, tháo chốt để ứ trệ thoát ra. Nhưng cần dừng đúng lúc. Bớt ăn, bớt bổ béo, ăn thanh đạm, kiêng thịt trứng.
Trường hợp trĩ nội do nhiệt, cứ ăn cay nóng chút là đi ngoài ra máu thì nên ăn uống các thức thanh mát ví dụ mướp đắng, bồ công anh, núc nác, đậu bắp… Thanh mát thì có nhiều loại, có nhiều loại mát mà trệ và dễ đi tuồn tuột thì không phải tốt, ví dụ thanh long, đu đủ, lại dễ gây ra trĩ ngoại.
Có nhiều trường hợp thể nhiệt, thấp nhiệt ứ trệ, nhưng phần cơ trĩ, phần đại tràng lại yếu kém (khí suy) khiến trĩ lòi ra, vừa trĩ ngoại vừa trĩ nội, vừa nhiệt, vừa suy, biểu hiện là vừa chảy máu, vừa lòi búi trĩ. Trường hợp này phức tạp, chỉ dùng thanh nhiệt giải độc, xổ thải thì lại không đủ, nhiều khi xổ quá lại càng hại khí, càng sa trĩ.
Trường hợp này vừa thanh nhiệt nhưng lại kèm bổ khí nữa mới ổn, thường là phải dùng đến thuốc. Về ăn uống thì trường hợp trĩ nội + ngoại này nên ăn thứ mát mà không gây xổ, mát mà có tính sáp tràng co rút ví dụ mướp đắng, bồ công anh, núc nác, hạt sen nguyên vỏ lụa, lúa miến (kê đỏ), dùng thêm bạch sâm, tây dương sâm.
3. Trường hợp tắc nghẽn tổng thể ở xa (khí trệ huyết ứ)
Không còn cục bộ ở phía dưới (hạ tiêu) hay ở tiêu hóa (tỳ) nữa mà ở cơ thể nói chung, nhưng biểu hiện (phát ra) ở đại tràng. Đông y gọi là khí trệ huyết ứ hoặc can uất khí trệ.
Khí trệ huyết ứ hoặc can uất khí trệ là tình trạng cơ thể đang bất ổn, tắc nghẽn ứ trệ ở phạm vi cơ thể chứ vấn đề không ở một chỗ nhưng nó có thể biểu hiện ra bệnh ở các vị trí khác nhau, có khi một vị trí hoặc nhiều vị trí cùng lúc ví dụ có thể phát bệnh (biểu hiện) ở tử cung thì sinh ra u xơ, kinh thâm vón, đau bụng kinh; ở đại tràng thì thành trĩ nội, viêm đại tràng mạn.
Trường hợp này không hẳn là nhiệt, nhiều khi không ăn cay vẫn đi ra máu, do phần đại tràng quá yếu mà bị. Có trường hợp khí trệ quá, đại tràng không có sức co bóp mà bị bón, lâu ngày thành trĩ ngoại. Trường hợp này có thể bị trĩ nội hoặc ngoại hoặc cả hai.
Trường hợp này cần xem xét tổng thể, điều chỉnh từ khí huyết. Trường hợp này biểu hiện là rìa lưỡi nhăn, lưỡi tối màu, mặt lưỡi nhiều chấm đen như nốt ruồi li ti, mạch máu dưới lưỡi to đen. Đại tiện thất thường, hôm khô hôm ướt, hôm đi bình thường hôm táo bón.
Trường hợp này cần xem xét mỗi tình huống, nếu gan uất thì phải giải uất, nếu huyết ứ thì chữa huyết ứ, nếu khí trệ thì phải lý khí.
Ngày nay, nhiều người bị combo hai hoặc ba thể chứ không phải một thể: tỳ khí suy + huyết ứ, khí trệ + gan uất.
Những bài học quan trọng cần rút ra
- Trĩ cần hiểu cơ chế bệnh, mỗi trường hợp có mỗi cách xử lý riêng. Có người nhiệt uống đắp rau má hết nhưng người tỳ hư thì không hết. Nhiều người bị táo bón rặn mà lòi ra có khi đắp lá co lại được nhưng người mà khí đã suy thì có co lại rồi lại sa nếu không bổ khí.
- Việc ăn uống nhiều các thức có tính xổ thải (hạ hãm) có nguy cơ gây trĩ ngoại cao, chỉ nên ăn uống đúng mục đích và với thời gian cụ thể, không nên kéo dài. Trong ăn uống, cần khử đi tính hàn thấp và giảm tính trương nở để giảm tính hạ hãm và giảm tính làm giãn ruột bằng cách kết hợp âm dương cân bằng.
- Ăn nhiều, ăn nhiều đồ hóa chất, khó tiêu làm tỳ khí suy. Việc ngồi nhiều, thiếu vận động làm khí trệ huyết ứ cũng làm gia tăng nguy cơ.
- Việc thụt tháo đại tràng hay detox có thể giải quyết trong trường hợp thấp nhiệt hạ trú nhưng không áp dụng cho tỳ khí hư suy, không lạm dụng gây yếu đại tràng.
- Để nâng cao khí của cơ thể nói chung và khí của phủ tạng, ngoài việc dùng thuốc Đông y thì việc tập luyện là rất cần và rất tốt. Bên ngoài săn chắc thì bên trong cũng săn chắc. Chạy bộ, bò, yoga, bát đoạn cẩm, tập thở… bất kể phương pháp nào tập mà khí mạnh lên đều hỗ trợ chữa trĩ. Nhiều người khỏi trĩ nhờ chạy bộ.
- Việc cắt búi trĩ có thể không hết lòi trĩ vì khi trung tiêu còn suy, khí còn hạ hãm, còn ăn uống sai thì ruột tiếp tục giãn nở và sa. Mà việc cắt búi trĩ ảnh hưởng đến cơ hậu môn làm cho đóng không kín thành rò hậu môn, phân có khi cứ rớt ra. Việc nhận dạng và xử lý sớm, ăn uống đúng để trĩ co lên là rất cần thiết.
- Ngày nay, do không hiểu âm dương dược tính, các phong trào thải độc, làm sạch lên ngôi, lạm dụng các thức xổ, thức ly tâm càng làm cho ruột mất đi sự săn chắc, nguy cơ trĩ rất cao.
- Tìm hiểu về Đông y, y lý, nguyên lý bệnh cơ, âm dương trong ăn uống thời buổi này rất cần thiết để phân biệt được cái gì dùng được trong thế giới hỗn loạn này. Bạn có thể tìm hiểu thêm qua các khóa học trong ứng dụng.
Nguồn: https://www.facebook.com/100001773579508/posts/28350755251233549
Tham khảo các Sóng Tâm Thức hỗ trợ chữa bệnh về Hệ Tiêu Hóa :
- 027: Chữa đại tràng.
- 086: Chữa trị đau vùng bụng (viêm dạ dày, ruột kích thích).
- 087: Hỗ trợ về đường ruột.
- 088: Hỗ trợ về dạ dày.
